Redactieblog Volkskrant

Maand: oktober, 2012

Beter: spinde garen

De lezer Yvonne de Jong uit Leiden.

Waarover schrijft zij? Over een lastige taalzaak die we al eens eerder zijdelings aanstipten in deze rubriek en die een stokpaardje lijkt van onze lezers. Zou dat misschien met leeftijd te maken hebben? Het gaat over dit intro, dat in de krant van afgelopen zaterdag stond (p10):

Wat schreef De Jong?

‘Al vaker is het me opgevallen dat werkwoorden zwak vervoegd worden waar een sterke vervoeging nog heel gebruikelijk is, en ik weet wel dat onder taalkundigen gezegd wordt dat die zwakke vervoeging een teken van een soort taalslijtage is maar het strijkt mij tegen alle haren in dat uw krant daar zo weinig verweer tegen toont.’

Aha, ‘spinde’ dus. Precies. Dat had ‘spon’ moeten zijn, volgens De Jong. Er zijn werkwoorden in de Nederlandse taal waarvan de verleden tijd niet gevormd kan worden door stam+de of stam+te. Dat zijn de zogeheten sterke (of onregelmatige) werkwoorden. Denk aan lopen (i.t.t. fietsen), sterven (i.t.t. leven) en komen (i.t.t. bomen).

Wikipedia pretendeert een volledige lijst te hebben van deze groep.

Maar waarom wil De Jong dat wij daar ‘verweer tegen tonen’?

Omdat de groep sterke werkwoorden een bedreigde soort vormt en zij die soort wil beschermen. Taal verandert en niet iedereen vindt dat prettig. Vandaar ook dat tegenstanders altijd schermen met woorden als verloedering, slijtage of verarming. Waarom trouwens sterke werkwoorden zwak worden en niet omgekeerd weet niemand helemaal zeker. De beste verklaring is nog dat al eeuwenlang de sterke werkwoorden ver in de minderheid zijn en dat er een neiging onder taalgebruikers (en niet alleen onder taalgebruikers) bestaat de minderheid te laten opgaan in de meerderheid. Al gaat dat opmerkelijk langzaam. De beweging is al eeuwen aan de gang en toch kalft de groep maar langzaam af. Maar ja, what’s in a name?

Moeten we ons iets aantrekken van De Jong en haar oproep

Dat is nu waarom ik bovenin het woord lastig in de mond nam. Wij volgen het Witte Boekje en dat accepteert de veranderingen wat makkelijker dan De Jong. De vormen ‘spon’ en ‘spinde’ zijn beide correct. Het Groene Boekje en Van Dale zijn conservatiever van aard en vermelden alleen ‘spon’ als verleden tijd.

Maar moeten we ons nu iets aantrekken van De Jong en haar oproep?

Ik zou het wel doen, maar ik heb geen overtuigende argumenten tegen ‘spinde’. Behalve iets nostalgisch melancholieks dat sterke werkwoorden eigenlijk heel mooi zijn. En dat onze lezers blijkens hun reacties die voorkeur delen. Maar daar hoeft niemand zich iets van aan te trekken.

Lekker dan.

Ja, zeker. Je kunt nu gaan mopperen dat het allemaal nodeloos ingewikkeld is, wat ik collega’s vaak hoor doen. Je kunt er ook de lol van inzien. En nu we het daar toch over hebben: in het geval van ‘spinnen’ moet je sowieso oppassen. Er zijn namelijk werkwoorden die sterk en zwak vervoegd mogen worden (waaien) zonder dat er betekenisverschil is. Er zijn echter ook werkwoorden die sterk en zwak vervoegd mogen worden afhankelijk van wat ze betekenen. Dat is met spinnen het geval. Het Witte Boekje vermeldt dat ook, als volgt:

Ja hoor, gooi het maar in mijn pet.

Bij deze.

Bart Koetsenruijter is redacteur V en Kunst van de Volkskrant

Advertenties

Suboptimaal: berichtgeving over DWDD en BZV

Diverse redacteuren van Volkskrant.nl hebben de afgelopen nacht zachtjes jammerend onder de deken doorgebracht. Waarom? Vanwege onze berichtgeving gisteravond over het beloofde optreden van wat boeren uit Boer zoekt Vrouw in De Wereld Draait Door.

De Wereld Draait Door stuurt iedere dag een nieuwsbrief waarin de onderwerpen voor die avond worden behandeld. Gisteren stond hierin aangekondigd dat een aantal boeren uit het populaire programma zouden optreden. Dat is leuk, vond een redacteur van AD.nl. Logisch: want al het gedoe rondom het programma en DWDD is de laatste dagen flink in het nieuws.

Maar vanaf hier ging het een en ander mis. Net als AD.nl is Volkskrant.nl onderdeel van dezelfde uitgever, de Persgroep. We hebben afzonderlijke redacties, maar we werken – waar het kan – ook samen. Het bericht over DWDD werd door de redacteur van AD.nl dan ook aangeboden aan Volkskrant.nl. De dienstdoende redacteur plaatste het hierop door op onze site.

Tijdens de uitzending bleek het om een grap te gaan van het VARA-programma. Niet de boeren kwamen, maar een aantal cabaretiers. Onze redactie trapte dus met open ogen in de pr-stunt van DWDD. Het bericht werd – toen eenmaal duidelijk was dat het een grap was – heel snel aangepast. Dat is sowieso, vind ik, een betere optie dan het helemaal weghalen, zoals een concurrent deed.

Maar goed, het kwaad was toen al geschied. We waren het lachertje op Twitter.

Welke lessen kunnen we hieruit leren? Allereerst dat we de nieuwsbrieven van DWDD niet serieus moeten nemen. Maar dat is te flauw. We hadden moeten bedenken dat de kans dat de echte boeren zouden optreden erg klein was. Concreet: we hadden er wat telefoontjes aan moeten wagen. En bij twijfel gewoon niet plaatsen. Kritisch blijven dus.  En blijven nadenken.

Ach, bij DWDD én bij Boer zoekt Vrouw zullen ze weer blij zijn. Ze hebben andermaal weer media-aandacht. En wij deden daar aan mee. Voor mij is dit nochtans geen reden om alsnog een keer af te stemmen op het veelbekeken programma van Yvon Jaspers. Maar dat geheel terzijde.

Laurens Verhagen – Hoofdredacteur Volkskrant.nl

Top10: Mars, zee-ijstijd, Barbie en Lance

Veel wetenschap in de meest gelezen berichten van de afgelopen week. De vermeende komst van een zee-ijstijd en gestaakte proeven op Mars deden het goed bij de lezer. Verder heel veel berichten over de dopingperikelen rondom de gevallen held Lance Armstrong.

Ook GroenLinks pruttelde nog wat na, terwijl de sectie Opinie het in deze week wat minder goed deed in vergelijking met andere weken. Slechts de tv-column van Martijn Simons over Barbie hobbelde de top10 binnen. Alleen al de kop (‘Barbie heeft zo ongeveer alles wat ik waardeer in een vrouw’) leidde overigens tot een stroom aan kritische reacties. En Martijn lacht zich ondertussen in zijn vuistje omdat hij zo serieus wordt genomen.

Laurens Verhagen – Hoofdredacteur Volkskrant.nl

Beter: vergeten te ontvlaamsen

Probeer het een béétje leuk te houden, dit keer. Nou vooruit. Er is goed nieuws en slecht nieuws.

Vertel… Het goede nieuws is dat lezers soms ook fouten melden die nooit in de krant stonden.

Mooi, toch? Jawel, maar ze stonden wel op de website.

Zoals? Deze, doorn in het oog van lezer Ivonne Tilman:

‘Openbaring’ is een normaal Nederlands woord, toch? Zeker. Het betekent volgens de woordenboeken onder meer ‘een verrassende ontdekking’, of een ‘verschijning’. Ook wel een ‘onthulling’, maar volgens de Van Dale wordt het vooral gebruikt in religieuze zin. Facebook is voor velen misschien wel heilig, maar het is bij lange na de Bijbel niet. Bedoeld werd hier dan ook ‘openbaarmaking’. Maar ja, dat was natuurlijk te lang.

Maar hé, kijk eens naar die auteur: ANP. We deden het fout in commissie. Klopt. Maar een abonnement op de kopij van het persbureau ontslaat je niet van de verplichting fouten te corrigeren.

Nog een? Ja, deze. Ook van de site:

Zoals lezer A. van Straten schreef: ‘Een verstrenging van het rookverbod’? Bedoeld zal zijn: aanscherping. Verstrenging is een redactionele hersenkronkel, een samenstelling van aanscherping en verstrengeling’.

Heeft hij gelijk? Ja en nee. Ja, want het is in het Nederlands een hersenspinsel. Maar zie dan weer die bron: De Morgen.be. Oftewel: de website van de achtenswaardige Vlaamse krant De Morgen. Voor de zuiderburen is ‘verstrenging’ heel normaal, leert ook ons archief waarin alle kranten van de (Vlaamse) Persgroep zitten.

En dus? Oppassen met die Vlamingen. Ze kunnen spellen als de beste, ze spreken soms in bloemrijke volzinnen, maar ze houden er ook hun eigen taaltje op na. Als je niet oppast, wemelt het in de rubriek Witgoed van de kuismolens en droogzwierders.

Nou, nog eentje dan. Eentje dan. Alleen maar om te lachen, uit de papieren krant van 7 september alweer, ingezonden door de verbaasde lezer Jan Barendrecht:

Niets mis mee toch? Nee, nu je het zegt: taalkundig helemaal in orde. Niets meer aan doen.

Jean-Pierre Geelen is beroepskijker van de Volkskrant.

Beter: IJffeltoren

‘Beter’ is de wekelijkse taalrubriek waarin fouten worden behandeld die in de Volkskrant voorkwamen. Vandaag: de IJffeltoren.

Moeten we er echt nog een keer op terugkomen?  Nee. Hoewel. Toch nog twee opmerkingen over de IJffeltoren. (Voor wie onder een steen zat: het gaat om onderstaand fotobijschrift afgelopen zaterdag op p6)

Ten eerste leverde de fout, sinds de invoering van Beter, met voorsprong de meeste boze lezersbrieven (of beter: boze-lezersbrieven) op. Weliswaar zijn dat er nog maar enkele tientallen, maar toch.

Ten tweede is de fout twee keer eerder gemaakt. Toch verrassend. In 1999 stond deze zin in de krant:

‘Na wat inleidende bewegingen gaat Isabelle Tasson kaarsrecht staan, vouwt haar armen hoog boven haar hoofd in een spitse punt en kijkt triomfantelijk naar het publiek. ‘Paris’,
verklaart ze. Natuurlijk: de IJffeltoren.’

En nauwelijks een jaar later deze zin, in een intro:

‘Het beeld is identiek: de IJffeltoren in Parijs tegen een achtergrond van spetterend vuurwerk, met daarop in vette letters ‘1 januari 2000’.’

 Oké, zijn we er dan? Helaas niet. Er was nog een schrijnende fout die tot vele brieven leidde. Die stond vrijdag in de krant.

 

Ai. Zegdat. De fout stond in een stuk over een plan om ‘de taalachterstand van middelbare school-leerlingen aan te pakken’ (bonusvraag: wat is de fout in dit citaat?).

Dat zullen al met al geen fijne brieven geweest zijn. Nee. Meestal zijn de brieven bozig van toon, nu cynisch. Dat is een voor ons gevaarlijke stemming van een lezer of abonnee. Twee voorbeelden:

 ‘Het woord IJffeltoren is van een andere orde. Daarbij doemt het beeld op van een blik omlaag vanaf de hoogste verdieping van deze toren, op de stad waar de stroom is uitgevallen. Een diep zwart gat. Niets meer te zien van leesvaardigheid, algemene kennis, kortom: beschaving.’

‘Taalfouten in de Volkskrant, ach, je raakt eraan gewend. Maar ze blijven irriteren. Het toppunt werd bereikt in het artikel over een Taalcampagne in Rotterdam. ‘Niet iedereen in Rotterdam VIND de campagne een goed idee.’ Over taalniveau gesproken! De derde persoon enkelvoud, evenals het voltooid deelwoord overigens, schijnen (sic) voor zowat elke Nederlander problemen op te leveren, maar dat mag geen excuus voor ‘mijn’ krant zijn. Het aantal taalfouten in de Volkskrant is echt zorgwekkend aan het worden. Het wordt tijd om in te grijpen!’

 En nu? Hopelijk kunnen we het de volgende keer over iets anders hebben dan d’s, t’s, ij’s en ei’s.

Bart Koetsenruijter is redacteur van V en kunst

Top10: volkorenbrood, Blue Lagoon en Groen Links

Het was, als het gaat om de meest gelezen berichten, een verrassende week. Het was namelijk de week van het Volkorenbrood. Niet het opstappen van Sap, niet het debat tussen Obama en Romney, maar een opiniestuk over het vermeend ongezonde karakter van de Hollandse volkorenboterham wsa het meest gelezen.

Een reactie op dit omstreden opiniestuk, waarin weer het tegendeel werd beweerd, viel overigens net buiten de top10.

Beter: Prins ontmaagt maagd

Is ie weer: de wekelijkse taalrubriek van Jean-Pierre Geelen en Bart Koetsenruijter van de Volkskrant.

Zo hé. Wat?

Die post… Allemaal boze lezers? Dat kun je wel zeggen, ja. Het was wat veel, afgelopen week. En het erge is: ze hebben nog gelijk ook.

Kom maar door dan. Hier, de voorpagina van afgelopen vrijdag:

Au! Zeg dat wel, ja. De arme Sheila Sitalsing treft geen blaam; zij deed het in haar eigen column correct. Maar de collega die deze regel optikte struikelde. Hij of zij lijdt hopelijk niet aan de een of andere kwaal.

Flauw. Sorry. Komt door die andere meldingen. De ene blooper na de andere uitgleider. Oh, pardon.

Doe er nog maar eentje dan. In dezelfde categorie ei/ij:

Had dus ‘weids’ moeten zijn, begrijp ik? Yep. Sommigen gebruiken er een ezelsbruggetje voor: als je een weids perspectief bedoelt, kun je een weide voorstellen waarover je kijkt. Wijds is trouwens enkel een afleiding van ‘wijd’: ‘Hij heeft iets wijds aan’.

Aha. Verdomd interessant, maar ga door. Hier, weer de voorpagina:

Had ‘Rossellini’ moeten zijn.

Mwah. Eén lettertje verschil. Lullig, maar wat maakt het uit? Soms veel. Ziehier, de krant van afgelopen zaterdag:

Tsjeusus… Kan hoor, dat er eerst iets anders stond, dat veranderd werd zonder het werkwoord aan te passen. Maar daar heeft de onbevangen lezer uiteraard geen boodschap aan. Doen we voor de lol ook de mooiste nog cadeau, uit het Magazine van zaterdag 22 september:

Zoals lezer Dick Welsinck schreef: ontmagen lijkt mij bijzonder pijnlijk en helemaal niet pornografisch.

En nu de moraal van het verhaal. Dat de korte en de lange ei/ij bekende valkuilen zijn die iedere schrijvende journalist tijdig zou moeten herkennen. Leiden of lijden, weids of wijds, pijler of peiler: sta er in elk geval even bij stil. Net als bij namen. Cruijff, Moszkowicz, Gerschtanowitz – leve Wikipedia. En wat betreft d/t/dt: er schijnt een simpele regel te bestaan voor tegenwoordige tijd in tweede en derde persoon enkelvoud: ‘Stam plus t’. Best handig om te onthouden.

Jean-Pierre Geelen is beroepskijker van de Volkskrant. 

Meest gelezen: veel Haren. En Rost van Tonningen

Eerst maar eens wat algemene cijfertjes over Volkskrant.nl. Deze week presenteerde STIR namelijk weer de nieuwe maandcijfers. Hierin wordt het bereik van de Nederlandse sites gemeten, waaronder uiteraard ook de nieuwssites. Op STIR is altijd de nodige kritiek. De cijfers zouden niet accuraat zijn en sterk afwijken van de door de sites zelf gebruikte statistiekenpakketten. Ander punt is dat mobiel niet wordt gemeten.

Tegelijkertijd is er simpelweg geen alternatief. Wat dat aangaat is STIR wel degelijk nuttig als de cijfers van verschillende concurrenten moeten worden vergeleken, in dit geval nieuwssites. In augustus (STIR loopt altijd een maand achter, ook zoiets) werd de top3 weer traditioneel ingenomen door Nu.nl, NOS en Telegraaf. Uw eigen Volkskrant steeg in augustus ten opzichte van juli met 6,6 procent in bereik naar 1,4 miljoen unieke bezoekers.

NOS steeg het hardst, hetgeen verklaarbaar is: het Olympische Spelen-effect. Een andere verrassende stijger was Trouw, dat met meer dan 20 procent steeg.

Nog meer cijfertjes: de toptien van de afgelopen week. Dat was Haren, heel veel Haren. Plus zo nog wat andere dingetjes. Komt ie:

Laurens Verhagen – Hoofdredacteur Volkskrant.nl