Beter: spinde garen

door vkredactieblog

De lezer Yvonne de Jong uit Leiden.

Waarover schrijft zij? Over een lastige taalzaak die we al eens eerder zijdelings aanstipten in deze rubriek en die een stokpaardje lijkt van onze lezers. Zou dat misschien met leeftijd te maken hebben? Het gaat over dit intro, dat in de krant van afgelopen zaterdag stond (p10):

Wat schreef De Jong?

‘Al vaker is het me opgevallen dat werkwoorden zwak vervoegd worden waar een sterke vervoeging nog heel gebruikelijk is, en ik weet wel dat onder taalkundigen gezegd wordt dat die zwakke vervoeging een teken van een soort taalslijtage is maar het strijkt mij tegen alle haren in dat uw krant daar zo weinig verweer tegen toont.’

Aha, ‘spinde’ dus. Precies. Dat had ‘spon’ moeten zijn, volgens De Jong. Er zijn werkwoorden in de Nederlandse taal waarvan de verleden tijd niet gevormd kan worden door stam+de of stam+te. Dat zijn de zogeheten sterke (of onregelmatige) werkwoorden. Denk aan lopen (i.t.t. fietsen), sterven (i.t.t. leven) en komen (i.t.t. bomen).

Wikipedia pretendeert een volledige lijst te hebben van deze groep.

Maar waarom wil De Jong dat wij daar ‘verweer tegen tonen’?

Omdat de groep sterke werkwoorden een bedreigde soort vormt en zij die soort wil beschermen. Taal verandert en niet iedereen vindt dat prettig. Vandaar ook dat tegenstanders altijd schermen met woorden als verloedering, slijtage of verarming. Waarom trouwens sterke werkwoorden zwak worden en niet omgekeerd weet niemand helemaal zeker. De beste verklaring is nog dat al eeuwenlang de sterke werkwoorden ver in de minderheid zijn en dat er een neiging onder taalgebruikers (en niet alleen onder taalgebruikers) bestaat de minderheid te laten opgaan in de meerderheid. Al gaat dat opmerkelijk langzaam. De beweging is al eeuwen aan de gang en toch kalft de groep maar langzaam af. Maar ja, what’s in a name?

Moeten we ons iets aantrekken van De Jong en haar oproep

Dat is nu waarom ik bovenin het woord lastig in de mond nam. Wij volgen het Witte Boekje en dat accepteert de veranderingen wat makkelijker dan De Jong. De vormen ‘spon’ en ‘spinde’ zijn beide correct. Het Groene Boekje en Van Dale zijn conservatiever van aard en vermelden alleen ‘spon’ als verleden tijd.

Maar moeten we ons nu iets aantrekken van De Jong en haar oproep?

Ik zou het wel doen, maar ik heb geen overtuigende argumenten tegen ‘spinde’. Behalve iets nostalgisch melancholieks dat sterke werkwoorden eigenlijk heel mooi zijn. En dat onze lezers blijkens hun reacties die voorkeur delen. Maar daar hoeft niemand zich iets van aan te trekken.

Lekker dan.

Ja, zeker. Je kunt nu gaan mopperen dat het allemaal nodeloos ingewikkeld is, wat ik collega’s vaak hoor doen. Je kunt er ook de lol van inzien. En nu we het daar toch over hebben: in het geval van ‘spinnen’ moet je sowieso oppassen. Er zijn namelijk werkwoorden die sterk en zwak vervoegd mogen worden (waaien) zonder dat er betekenisverschil is. Er zijn echter ook werkwoorden die sterk en zwak vervoegd mogen worden afhankelijk van wat ze betekenen. Dat is met spinnen het geval. Het Witte Boekje vermeldt dat ook, als volgt:

Ja hoor, gooi het maar in mijn pet.

Bij deze.

Bart Koetsenruijter is redacteur V en Kunst van de Volkskrant

Advertisements