Beter: nieuws dat letterlijk als donderslag komt

door vkredactieblog

De lezers struikelden afgelopen week in groten getale over een inkoppertje.

En dat was? 

Natuurlijk! Die kostwinnaar. Wat vinden lezers daar nu van? Dat varieert van een voorspelbaar ‘Foei!!!’ tot een compleet epistel, zoals R. van Woerkom uit Vogelenzang schreef. Volgens hem/haar past de hoofdkostwinnaar ‘in het rijtje van verbasteringen waarin ook het ‘zich beseffen’ schittert, dat het afgelopen jaar een stormachtige opmars maakte, van vroegtijdige schoolverlaterskringen naar het hoogopgeleide circuit. Dinsdag hoorde ik zelfs Diederik Samsom bij de presentatie van het nieuwe regeerakkoord de toehoorders mededelen dat hij ‘zich iets besefte’. HOOFDKOSTWINNAAR heeft nu al pagina 4 van de Volkskrant gehaald en ik voorzie dat het binnen afzienbare tijd de tafel van Pauw en Witteman zal bereiken. En wie er wat van zegt, zal wel weer nul op zijn orkest krijgen :-D.’

Is dat niet wat vergezocht? Dat zijn toch verschillende taalzaken? Zeker.Maar het laat wel goed zien dat ons taalgebruik door lezers nauwgezet gevolgd wordt. Goed om te beseffen wanneer je op het punt staat op ‘verzenden’ of ‘aanmelden’ te klikken. Misschien even koffie halen en daarna toch nog een keer je stuk doorlezen.

Dat was het verder, deze week? Bijna. Op de valreep viel Marcel Gerrits Jans uit Groningen nog iets op. Het gaat om deze passage, uit de krant van 6 november.

Gerrits Jans vraagt zich af: ‘Letterlijk? (…) Zat er in de donderslag die zich plotsklaps voordeed een dergelijke tekst verpakt?’

 

Haha, het is natuurlijk juist helemaal niet letterlijk. Nee, maar grappig genoeg zie je dat vaker, dat een spreekwoordelijke tekst voorzien wordt van ‘letterlijk’. Dat lijkt vreemd, maar het is begrijpelijk. Schrijvers – of het nu een brievenschrijver of een journalist is – hebben de neiging van alles en nog wat te versterken, vaak in hun drang te overtuigen. Dat gebeurt door het gebruik van bijwoorden die bijvoeglijke naamwoorden versterken (heel, zeer, erg) of door constructies als bovenstaande (‘letterlijk en figuurlijk op de kaart gezet’, ‘de definitieve doodsteek toegediend’). Weliswaar zijn die van verschillend karakter maar ze worden gebruikt met dezelfde intentie. Het effect is in beide gevallen het tegenovergestelde van wat bedoeld wordt. Je doet ermee eerder afbreuk aan het gezegde dan dat je het versterkt. Neem deze twee zinnen: ‘Ik ben echt heel erg ziek’ en ‘Ik ben ziek’. Welke overtuigt meer? Precies. Het zijn zaken die er bij het schrijven ongemerkt in glippen en pas bij herlezing opvallen. Dus… Inderdaad, het wordt eentonig, maar het is niet anders.

Bart Koetsenruijter is redacteur V en Kunst van de Volkskrant

 

Advertisements