Ombudsvrouw Volkskrant over De Speld

door vkredactieblog

margreetvermeulenWat valt u op aan de volgende berichten? ‘Speelgoedwinkelketen Intertoys zal de Joint Strike Fighter niet in haar assortiment opnemen.’ ‘Criminele Antillianen zijn vaker crimineel.’ ‘Rutte: Geen cent meer naar Drenthe.’ En: ‘Monetaire installatie ontdekt in Griekenland.’

De berichten zijn nep. Ze stonden op de achterpagina, in de satirische rubriek De Speld, ‘Jouw vaste prik voor Betrouwbaar Nieuws’. Maar sommige lezers kunnen er niet om lachen. ‘Hoe kunnen zulke slechte teksten door uw redactionele controle komen?’, vroeg een lezer toen hij in De Speld het volgende bericht las: ‘Nederland verkeert nog altijd in een staat van economie. Dit blijkt uit de laatste cijfers van het Centraal Planbureau. Volgens het CPB is het einde nog niet in zicht.’ Een andere lezer was ontzet dat de krant een kritiekloos stukje had geplaatst over een vrouw die abortus had gepleegd omdat haar echo op Facebook slechts drie keer was ‘geliked’.

Als ik de lezers antwoord dat het gefingeerde berichten zijn, voelen ze zich soms betrapt. Dat ze daar niet zelf op gekomen waren. Soms worden ze boos. ‘Een krant die betrouwbaar wil zijn, plaatst toch geen nepnieuws?’, mailde een lezer die zich misleid voelt. Daar zit wat in. Maar het is niet de bedoeling van de makers van De Speld om lezers te misleiden. ‘Dat is niet de opzet. We gaan niet faken dat er een bom op de Dam is ontploft’, aldus de hoofdredacteur van De Speld.

‘We spelen op satirische wijze met de journalistieke vorm en leveren daarmee commentaar op actuele ontwikkelingen. Door het in een keurslijf te gieten van een serieus, neutraal nieuwsbericht, werkt een grap beter. Maar ik geef toe, Volkskrantlezers voelen zich regelmatig door ons op het verkeerde been gezet. Online hebben we daar minder last van. In die kringen zijn we bekender en online nieuwsjunkies lezen blijkbaar anders.’

Onlangs knipte een nietsvermoedende Volkskrantlezer, tevens hoogleraar rechtspsycholo- gie, een hilarisch bericht uit over een experiment om vonnissen van rechters meer te baseren op wetenschappelijke bewijzen (zoals vingerafdrukken op het moordwapen). Rechters zouden hun vonnissen nu vooral baseren op het uiterlijk van de verdachte en zijn maatschappelijke status. De hoogleraar stuurde het knipsel naar NRC Handelsblad. Met de vraag of NRC ook over dit experiment zou schrijven. Zo ver kwam het niet. De NRC-journalist herinnerde zich tijdig dat het hier om een Speldbericht ging.

De hoogleraar reageerde getergd toen hij hoorde dat het bericht nep was. ‘Niets dat erop wees dat het geen normaal bericht was, behalve dan de hilarische inhoud. Maar er komen wel vaker hilarische berichten uit kringen van justitie, zeker nu twee halve zolen het departement beheren. Ik snap niet hoe dit stukje in mijn krant terecht kon komen. Ik zou dankbaar zijn voor uitleg die ik ook als niet-krantenman kan snappen.’

De hoogleraar heeft een punt. Hilarische berichten kunnen best waar zijn. De vraag is of de lezer genoeg wordt gewaarschuwd dat hij in de Volkskrant het glibberige pad van de humor betreedt. Volgens mij is dat het geval. Op de achterpagina van de krant, die Dag in Dag uit heet, staat nooit serieus nieuws. De berichten van De Speld staan ofwel naast Gummbah ofwel naast de overduidelijk humoristisch bedoelde fotomontages van Lucky TV. Geen plek waar je serieuze berichten verwacht. Op de site volkskrant.nl staat zelfs een balkje bij elk Speld-bericht met de tekst: satire. Kortom, de lezer wordt volop gewaarschuwd.

Een andere kwestie is de manier waarop de berichten van De Speld worden gearchiveerd. In het interne archief van De Persgroep is het duidelijk wanneer een bericht is verschenen bij De Speld. Maar daar hebben abonnees weinig aan, die zullen zich meestal wenden tot het online archief via volkskrant.nl. Daar worden berichten van satirische rubrieken als De Speld en Het Nieuwste Schavot gearchiveerd alsof het gewone berichten zijn. Dat gebeurt ook in het Lexisnexis-archief dat vooral door journalisten wordt geraadpleegd. Het lijkt me zeer onverstandig om echte en nepberich- ten in het archief te vermengen. Volkskrantlezers, maar ook collega-journalisten hebben recht op een betrouwbaar archief.

Margreet Vermeulen is ombudsvrouw van de Volkskrant

despeld

Advertenties