Beter: als chauffeur zijnde

door vkredactieblog

De lezer. Dat waren er meer dan één, die allen waren gestruikeld over hetzelfde, in de krant van vorige week dinsdag.

beter46

Dat klinkt niet lekker, maar wat is er precies mis mee? Het is een klassieker, een van de vele verschijningsvormen van een zogeheten contaminatie.

Wel ‘s van gehoord, maar dat was lang geleden. Leg uit. ’t Is nochtans niet ingewikkeld: een contaminatie is een verhaspeling van twee woorden of uitdrukkingen met een verwante betekenis, waardoor een verkeerd nieuw woord of een verkeerde nieuwe uitdrukking ontstaat.  Voorbeelden:

duur kosten (uit duur zijn en veel kosten), optelefoneren (uit telefoneren en opbellen) en tot een van de weinigen behoren (uit tot de weinigen behoren en een van de weinigen zijn). In dit geval had het moeten zijn: als chauffeur of chauffeur zijnde.  Waarbij de eerste bovendien de voorkeur geniet. Die constructies met zijnde zijn behoorlijk formeel.

Hoe herken je ze? Tja, dat is toch vooral een kwestie van taalgevoel. Goed te weten is dat voorzetsels (in, op, onder, tussen, voor enz.) vaak een rol spelen. Niet verwonderlijk, want in combinaties met voorzetsels valt soms weinig systeem te ontdekken. Allemaal fout: oorzaak voor dit probleem, dateert van de vorige eeuw, tegen kinderen vertellen.

Geef me meer voorbeelden. In onderstaande tekst staan er tien. Wie ze er allemaal uithaalt, krijgt een groot compliment van Jan Renkema, de wijze schrijfwijzer:

Het lijkt alsof we tegen het licht van deze gegevens dit stuk ter kennisneming kunnen aannemen. Maar er mist ons inziens  een element dat echt onderdeel moet uitmaken van het beleid, aan de hand waarmee dit bestuur kan scoren. Met onze bedrijfsvoering is het immers bedroevend gesteld. Wij moeten zo snel mogelijk stappen ondernemen opdat onze mensen op de werkvloer minder risico hebben op arbeidsongeschiktheid.

Conclusie? Aan bovenstaand tekstje vallen twee dingen op. Vaak ‘voel’ je een contaminatie wel, zonder precies te weten wat er fout zit. En in teksten waarin mensen chiquer proberen te formuleren dan ze eigenlijk zouden moeten doen komen meer contaminaties voor dan in teksten waarin je niet moeilijker doet dan nodig.

En welke zijn hierboven de tien contaminaties? Zie p169 van Renkema’s Schrijfwijzer (ed. 2006).

Bart Koetsenruijter is redacteur V en Kunst van de Volkskrant

 

 

Advertenties